Przejdź do treści

Czynniki związane ze środowiskiem pracy

Czynniki związane ze środowiskiem pracy:

art. 2351 Kodeksu pracy – definicja choroby zawodowej

Za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanym "narażeniem zawodowym"

art. 2352 Kodeksu pracy

Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.

 

Podejrzenie choroby zawodowej zgłasza:

  • każdy lekarz (np. lekarz profilaktyk, lekarz rodzinny, lekarz stomatolog itp.) na druku "Skierowanie na badania w związku z podejrzeniem choroby zawodowej". Wypełniony druk skierowania lekarz przesyła wraz z dokumentacją medyczną pacjenta do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy.
  • pracownik aktualnie zatrudniony WYŁĄCZNIE za pośrednictwem lekarza sprawującego nad nim profilaktyczną opiekę zdrowotną.
  • były pracownik (np. bezrobotny, niezatrudniony emeryt lub rencista) - na druku "Zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej", który przesyła właściwemu państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu lub właściwemu państwowemu granicznemu inspektorowi sanitarnemu lub właściwemu państwowemu wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu (właściwość miejscowa ze względu na siedzibę byłego zakładu pracy). Inspektor Sanitarny, który otrzyma zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej wszczyna postępowanie administracyjne i kieruje pracownika na badanie do jednostki orzeczniczej.
  • pracodawca, w każdym przypadku podejrzenia choroby zawodowej na druku "Zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej".

Pracodawca dokonujący zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej przesyła oryginał wypełnionego druku podejrzenia właściwemu, ze względu na siedzibę zakładu pracy, państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu lub państwowemu granicznemu inspektorowi sanitarnemu lub państwowemu wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu i okręgowemu inspektorowi pracy.

 

Rozpoznanie choroby zawodowej:

  • Rozpoznania choroby zawodowej u pracownika/byłego pracownika dokonuje lekarz orzecznik, zatrudniony w uprawnionej placówce medycznej,
  • W przypadku rozpoznania u pracownika/byłego pracownika choroby zawodowej lekarz wydaje "Orzeczenie lekarskie nr … o rozpoznaniu choroby zawodowej", a w przypadku braku podstaw do jej rozpoznania "Orzeczenie lekarskie nr … o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej".
  • Proces rozpoznawania choroby zawodowej może odbywać się w jednej lub w dwóch instancjach orzeczniczych.
  • Jednostkami orzeczniczymi pierwszego stopnia są:
    • poradnie i oddziały chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy
    • katedry, poradnie i kliniki chorób zawodowych
    • przychodnie i oddziały chorób zakaźnych poziomu wojewódzkiego - w zakresie chorób zawodowych zakaźnych i inwazyjnych
    • podmioty lecznicze, w których nastąpiła hospitalizacja – w zakresie rozpoznawania chorób zawodowych u pra­cowników hospitalizowanych z powodu wystąpienia ostrych objawów choroby.
  • W przypadku, kiedy pracownik/były pracownik nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego może złożyć wniosek o przeprowadzenie ponownego badania lekarskiego w jednostce orzeczniczej drugiego stopnia. Wniosek należy złożyć w terminie 14 dni od daty otrzymania orzeczenia, za pośrednictwem lekarza orzecznika, który je wydał.
  • Jednostkami orzeczniczymi drugiego stopnia (odwoławczymi) od orzeczeń wydanych przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I stopnia są instytuty badawcze w dziedzinie medycyny pracy:
    • Instytut Medycyny Pracy w Łodzi
    • Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu
  • orzeczenie lekarskie wydane przez jednostkę orzeczniczą drugiego stopnia jest ostateczne

 

Stwierdzenie choroby zawodowej

  • Postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej lub braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u pracownika/byłego pracownika przeprowadza właściwy państwowy inspektor sanitarny.
  • Organ prowadząc postępowanie wyjaśniające gromadzi materiał dowodowy w postaci orzeczeń lekarskich wydanych przez upoważnione jednostki orzecznicze oraz zbiera dane dotyczące narażenia zawodowego pracownika/byłego pracownika, które zestawia na druku karta oceny narażenia zawodowego.
  • Właściwy państwowy inspektor sanitarny na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego wydaje decyzję administracyjną o stwierdzeniu choroby zawodowej bądź braku podstaw do jej stwierdzenia.
  • Jeżeli strony postępowania nie zgadzają się z treścią decyzji, mają prawo złożyć odwołanie do organu wyższego stopnia:
    • w przypadku odwołania od decyzji właściwego Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego lub właściwego Państwowego Granicznego Inspektora Sanitarnego organem wyższego stopnia jest właściwy Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny;
    • w przypadku odwołania od decyzji właściwego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego organem wyższego stopnia jest Główny Inspektor Sanitarny w Warszawie.

Na decyzję wydaną przez organ drugiej instancji strony postępowania mogą wnieść skargę do właściwego Sądu Administracyjnego.

 

ZMIANY W PRZEPISACH WYKONAWCZYCH W SPRAWIE CHORÓB ZAWODOWYCH

Dnia 14 czerwca 2012 r. w Dzienniku Ustaw Rzeczpospolitej Polskiej zostały ogłoszone dwa rozporządzenia nowelizujące postępowanie w sprawie chorób zawodowych:

  1. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 8 maja 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2012 r. poz. 662) (hiperłącze)
  2. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 maja 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób (Dz.U. z 2012 r., poz. 663) (hiperłącze)


Zmiany w przepisach wykonawczych dotyczą głównie podmiotów właściwych w zakresie zgłaszania podejrzenia choroby zawodowej i rozpoznawania takich chorób.

Zgodnie § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 105, poz. 869) podejrzenie choroby zawodowej zgłasza się właściwemu państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 8 maja 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2012 r. poz.662) rozszerza listę podmiotów, którym zgłasza się podejrzenie choroby zawodowej dodatkowo o:

  1. właściwego państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego,
  2. właściwego państwowego granicznego inspektora sanitarnego,
  3. właściwego komendanta wojskowego ośrodka medycyny prewencyjnej,
  4. właściwego inspektora wojskowego ośrodka medycyny prewencyjnej.


W ramach nowelizacji uaktualniono także terminologię użytą w rozporządzeniach dotyczących chorób zawodowych – dotyczy to dotychczas występujących odwołań do pojęcia „jednostki badawczo-rozwojowe”, które uległo dezaktualizacji w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych (Dz.U. Nr 96, poz. 618, z późn. zm.). Dlatego też po zmianach jednostkami orzeczniczymi II stopnia od orzeczeń wydanych przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I stopnia są instytuty badawcze w dziedzinie medycyny pracy (nowe brzmienie § 5 ust. 3 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych).

Nowy sposób dokumentowania chorób zawodowych oraz druki dokumentów (hiperłącze)

Obydwa akty prawne wchodzą w życie z dniem 1 sierpnia 2012 r.

Zgodnie z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 maja 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2012 r. poz.662) do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, dotyczących zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych stosuje się przepisy dotychczasowe.

BADANIA I POMIARY ŚRODOWISKA PRACY

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. 2011 nr 33 poz. 166):

§ 2.2. Pracodawca konsultuje z pracownikami lub ich przedstawicielami, w trybie przyjętym u danego pracodawcy, działania dotyczące: 1) rozpoznania i typowania czynnik szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy; 2) wykonywania badań, pomiarów i pobierania próbek tych czynników na stanowisku pracy. 

§3. Pracodawca zapewnia wykonanie badań i pomiarów czynnika szkodliwego dla zdrowia w środowisku pracy, nie później niż w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia działalności.

Wykonywanie badań i pomiarów (Dz. U. 2011 nr 33 poz. 166):
§ 15.1. Badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy wykonują laboratoria, które uzyskały akredytację w tym zakresie na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności (Dz. U. z 2010 r. Nr 138, poz. 935). 

§ 15.2. W przypadku braku wymienionych w ust. 1 laboratoriów akredytowanych do badania lub pomiarów określonego czynnika, badania i pomiary wykonują: 

  1. Laboratoria szkół wyższych, instytutów naukowych Polskiej Akademii Nauk lub instytutów badawczych, które prowadzą badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy i mają wdrożony system zapewnienia jakości lub 
  2. Laboratoria Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Wojskowej Inspekcji Sanitarnej i Państwowej Inspekcji Sanitarnej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji – jeżeli maja wdrożony system zapewnienia jakości lub 
  3. Laboratoria prowadzone przez jednostki organizacyjne lub osoby fizyczne, które uzyskały certyfikat kompetencji w zakresie wykonywania badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności, dysponujące aparaturą do badań i pomiarów tego czynnika, która podlega udokumentowanemu nadzorowi metrologicznemu obejmującemu okresowe wzorcowania lub sprawdzania i konserwację;

 

Częstotliwość badań i pomiarów środowiska pracy

SZKODLIWE DLA ZDROWIA CZYNNIKI CHEMICZNE I PYŁY (z wyjątkiem czynnika o działaniu rakotwórczym lub mutagennym)

Co najmniej raz na 2 lata

jeżeli podczas ostatniego badania i pomiaru stwierdzono stężenie czynnika szkodliwego dla zdrowia powyżej 0,1 do 0,5 wartości NDS

Co najmniej
raz w roku

jeżeli podczas ostatniego badania i pomiaru stwierdzono stężenie czynnika szkodliwego dla zdrowia powyżej 0,5 wartości NDS

Jeżeli wyniki dwóch ostatnich badań i pomiarów szkodliwych dla zdrowia czynników chemicznych lub pyłów, wykonanych w odstępie co najmniej dwóch lat nie przekroczyły 0,1 wartości NDS, pracodawca może odstąpić od wykonywania badań i pomiarów.

CZYNNIKI O DZIAŁANIU RAKOTWÓRCZYM LUB MUTAGENNYM

Co najmniej raz
na sześć miesięcy

jeżeli podczas ostatniego badania i pomiaru stwierdzono stężenie czynnika o działaniu rakotwórczym lub mutagennym powyżej 0,1 do 0,5 wartości NDS

Co najmniej raz
na trzy miesiące

jeżeli podczas ostatniego badania i pomiaru stwierdzono stężenie czynnika o działaniu rakotwórczym lub mutagennym powyżej 0,5 wartości NDS

Jeżeli wyniki dwóch ostatnich badań i pomiarów czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, wykonanych w odstępie co najmniej sześciu miesięcy nie przekroczyły 0,1 wartości NDS, pracodawca może odstąpić od wykonywania badań i pomiarów.

PYŁ ZAWIERAJĄCY AZBEST

Co najmniej raz na trzy miesiące

Niezależnie od krotności wartości NDS

Jeżeli wyniki dwóch ostatnich badań i pomiarów nie przekroczyły 0,5 wartości NDS, częstotliwość ta może być zmniejszona do sześciu miesięcy.

MIKROKLIMAT ZIMNY LUB GORĄCY

Raz w roku

Niezależnie od krotności wartości NDN

Jeżeli podczas dwóch ostatnich badań wartości wskaźników mikroklimatu nie przekraczały wartości dopuszczalnych dla 8-godzinnego dobowego wymiaru czasu pracy, pracodawca może wykonywać je raz na dwa lata.

HAŁAS, HAŁAS ULTRADŹWIĘKOWY,
DRGANIA MECHANICZNE MIEJSCOWE I OGÓLNE

Co najmniej raz
na dwa lata

jeżeli podczas ostatniego badania i pomiaru stwierdzono natężenie czynnika powyżej 0,2 do 0,5 wartości NDN

Co najmniej
raz w roku

jeżeli podczas ostatniego badania i pomiaru stwierdzono natężenie czynnika powyżej 0,5 wartości NDN

Jeżeli podczas dwóch ostatnich badań i pomiarów hałasu lub drgań mechanicznych, wykonywanych w odstępstwie dwóch lat, natężenie czynnika nie przekraczało 0,2 wartości NDN, pracodawca może odstąpić od wykonywania badań i pomiarów.

 

OCENA DZIAŁANIA ŁĄCZNEGO 
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 grudnia 2004 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych (Dz. U. 2004 Nr 11 poz. 86 z późn. zm.):
§ 2. Pracodawca jest zobowiązany do ustalenia, czy w środowisku pracy występuje czynnik chemiczny stwarzający zagrożenie oraz do dokonania i udokumentowania oceny ryzyka zawodowego stwarzanego przez czynnik chemiczny. 
§ 3.3. W tych przypadkach, gdy występuje narażenie na kilka czynników chemicznych, należy ocenić ryzyko stwarzane przez wszystkie czynniki chemiczne łącznie.

 

Jeżeli pracownicy narażeni są w ciągu tej samej zmiany roboczej kolejno lub jednocześnie na kilka substancji o podobnym charakterze działania toksycznego, współczynnik łącznego narażenia, obliczony jako suma ilorazów stężeń poszczególnych substancji i odpowiadających im wartości NDS nie powinien przekraczać jedności.

PREKURSORY KATEGORII 2

PREKURSORY KATEGORII 3

bezwodnik kwasu octowego
kwas antranilowy
kwas fenylooctowy
piperydyna
nadmanganian potasu

aceton
eter dietylowy
keton metylowo-etylowy (butanon)
kwas siarkowy (VI)
kwas chlorowodorowy
toluen

sole substancji wymienionych w tej kategorii w każdym przypadku, gdy istnienie takich soli jest możliwe

sole substancji wymienionych w tej kategorii, nie będące solami kwasu siarkowego (VI) i kwasu chlorowodorowego), w każdym przypadku, gdy istnienie takich soli jest możliwe

 

Nadzór nad prekursorami kategorii 2 i 3 sprawuje Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny właściwy ze względu na siedzibę wytwórcy, importera lub innego podmiotu wprowadzającego do obrotu - poprzez kontrolę realizacji obowiązków nałożonych na producenta, importera lub inny podmiot wprowadzający do obrotu wynikających z Ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, Rozporządzenia (WE) 273/2004 i Rozporządzenia (WE) 111/2005 oraz wydawania pozwoleń - na zasadach i w trybie określonych w przepisach o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Rozporządzeniu (WE) 273/2004 i Rozporządzeniu (WE) 111/2005.